ಕೃಪೆ : ಪಿಂಗಾರ
ಮಂಗಳೂರು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 05: ಮೆದುಳಿಗೆ ನ್ಯೂರೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ (Neuroplasticity) ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ. ಹೊಸ ಜ್ಞಾನ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಇಡೀ ನರಮಂಡಲವು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಮರುಸಂಘಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುವ ವಿಶೇಷ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ನ್ಯೂರೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ.
ನಿಯಮಿತ ವ್ಯಾಯಾಮವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ನಾಯುಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗುವಂತೆ, ನಿರಂತರ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮೆದುಳಿನ ನರಕೋಶಗಳ ಜಾಲವೂ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಕುಸಿಯುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲ.
ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾನಸಿಕ ಚುರುಕುತನ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ನರಗಳ ಚೈತನ್ಯಕ್ಕೆ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಅವು ಮೆದುಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗೊಬ್ಬರದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮವು BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) ಎಂಬ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನರಕೋಶಗಳ ಉಳಿವು ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.ಇಂತಹ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು ನೋಡೋಣ:
1. ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ನಡಿಗೆವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರಿಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಿಪ್ಪೋಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರಕ್ತ ಹಾಗೂ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಹರಿವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಬೌದ್ಧಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ.ನಡೆಯುವಾಗ 100ರಿಂದ 7ರಂತೆ ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಎಣಿಸಬಹುದು — ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 100, 93, 86… ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ಹೆಜ್ಜೆಗೊಮ್ಮೆ ಬೇರೆ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಮೆದುಳಿನ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಭಾಗಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
2. ವಿಶೇಷ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಗಳುದೇಹದ ಮಧ್ಯರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಚಲನೆಗಳು — ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊಣಕಾಲನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಅದರ ವಿರುದ್ಧದ ಮೊಣಕೈಯನ್ನು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು — ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ.ನಾಡಿ ಶೋಧನ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ (Alternate Nostril Breathing) ಕೂಡ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೆದುಳಿನ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಅರ್ಧಗೋಳಗಳ ನಡುವಿನ ವೇಗವಾದ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಒಂದೇ ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಸಮತೋಲನಸಮತೋಲನದ ತರಬೇತಿ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ವೃಕ್ಷಾಸನ (Tree Pose) ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಸಮತೋಲನ ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ 10–20 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು.ಇದರಿಂದ ದೃಷ್ಟಿಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನರಜಾಲಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗುತ್ತವೆ.ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು
4. ಪ್ರಧಾನವಲ್ಲದ ಕೈ ಬಳಕೆ — ನ್ಯೂರೋಬಿಕ್ಸ್ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸದೇ ಇರುವ ಕೈಯನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಮೆದುಳು ತನ್ನ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಿಂದ (autopilot mode) ಹೊರಬರಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.ಬಲಗೈ ಬಳಸುವವರು ಎಡಗೈಯಿಂದ ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವುದು, ಚಮಚ ಹಿಡಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಎಡಗೈ ಬಳಸುವವರು ಬಲಗೈಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.ಪ್ರಧಾನವಲ್ಲದ ಕೈಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಮೋಟಾರ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ನರಸಂಪರ್ಕಗಳು ಚುರುಕುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ನರಮಾರ್ಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
5. ಹೊಸ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದುಹೊಸ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಯುವುದರಿಂದ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನರಜಾಲಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.ಪ್ರತಿದಿನ 15 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು, ಹೊಸ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು, ಚೆಸ್‌ನಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುವುದು ಅಥವಾ ಪಜಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಾಗಿವೆ.ಹೊಸ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಮೆದುಳಿಗೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
6. ತ್ರಾಟಕ — ಏಕಾಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿ ಅಭ್ಯಾಸಚಂಚಲವಾಗಿರುವ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ತ್ರಾಟಕ ಅಭ್ಯಾಸ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.ಆರಾಮವಾಗಿ ಕುಳಿತು ದೀಪದ ಜ್ವಾಲೆ, ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಎಲೆಯಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಿಂದುವಿನತ್ತ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹರಿದಾಗ ಅದನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಬಿಂದುವಿನತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬೇಕು.ತ್ರಾಟಕವು ಮಾನಸಿಕ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಮೆದುಳಿನ ಮುಂಭಾಗದ ಭಾಗದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಯಾಸದ ವಿರುದ್ಧದ ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಣ್ಣ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯೋಜನಗಳುಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮೆದುಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಅಭ್ಯಾಸಗಳೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲವು.ಚುರುಕಾದ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರ ಮಾನಸಿಕ ಸವಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುಸಿತವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಮೆದುಳಿನ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ.
