ಬರಹ: ಸತೀಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಚೇರ್ಕಾಡಿ ದೊಡ್ಡಮನೆ
ರಕ್ಷಾಬಂಧನ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಒಂದು ರೇಷ್ಮೆ ದಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಅದು ಹಂಬಲ, ಪ್ರೀತಿ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆಜೀವ ಪರ್ಯಂತ ನೆರಳಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಸುಗೆ. ಹಬ್ಬದ ದಿನದ ಹಸನ್ಮುಖಿ ವಾತಾವರಣದ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿರುವ ತಾಯ್ತನದ ಮಮತೆ, ಸಾಹಸ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರಿನ ಹನಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಅಭಯದ ಜ್ಯೋತಿಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಾಬಂಧನಕ್ಕೆ ದಿವ್ಯ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿಯ ಬಾಂಧವ್ಯ ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಉದಾಹರಣೆ. ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟ ಶಿಶುಪಾಲನನ್ನು ವಧಿಸುವಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬೆರಳು ಗಾಯಗೊಂಡು ರಕ್ತ ಹರಿಯತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಸಭಾಸದರು ಗಾಬರಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ದ್ರೌಪದಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಯೋಚಿಸದೆ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯ ಪಟ್ಟು ಸೀರೆಯನ್ನು ಹರಿದು ಕೃಷ್ಣನ ಬೆರಳಿಗೆ ಸುತ್ತಿ ರಕ್ತ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಆ ಸಣ್ಣ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡು ಕೇವಲ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಔಷಧಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಹೃದಯ ತಟ್ಟಿದ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಾರವಾಯಿತು. “ತಂಗಿ, ನಿನ್ನ ಈ ಪ್ರೀತಿಗೆ, ರಕ್ಷೆಗೆ ನಾನು ಆಜೀವ ಪರ್ಯಂತ ಋಣಿ. ನಿನಗೊಂದು ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಎದುರಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಕೃಷ್ಣ ಅಭಯ ನೀಡಿದ. ಕೌರವರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣವಾದಾಗ, ಜಗತ್ತೇ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಕರುಣಾಜನಕ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದಾರದ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಅಕ್ಷಯ ಸೀರೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಆಕೆಯ ಮಾನ ಕಾಯ್ದ.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯಮಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ಆತನ ತಂಗಿ ಯಮುನೆ ರಾಖಿ ಕಟ್ಟಿ, “ಅಣ್ಣಾ, ಈ ದಾರ ನಿಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ” ಎಂದಾಗ, ಕಾಲನೂ ಕರಗಿ ನೀರಾಗಿದ್ದ.ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಥನ: ತ್ಯಾಗ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರಿನ ಇತಿಹಾಸಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿದರೆ ರಕ್ಷಾಬಂಧನವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಪತನ ಮತ್ತು ಜೀವತ್ಯಾಗಗಳ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಎಮೋಷನಲ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ತೋಡದ ರಾಣಿ ಕರ್ಣಾವತಿಯ ಕಥೆ ಎದೆ ಜಲ್ಲೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹದ್ದೂರ್ ಷಾ ಚಿತ್ತೋಡದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದಾಗ, ತನಗೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎದುರಾದ ಅಪಾರ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅರಿತ ರಾಣಿ ಕರ್ಣಾವತಿ, ಶತ್ರು ರಾಜನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಷ್ಟೇ ಉದಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹುಮಾಯೂನನಿಗೆ ಒಂದು ರೇಷ್ಮೆ ರಾಖಿ ಮತ್ತು ಮನಕಲಕುವ ಪತ್ರವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಳು. ಆ ರಾಖಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಹುಮಾಯೂನ್, ಜಾತಿ-ಧರ್ಮಗಳ ಭೇದ ಮರೆತು, “ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರಿ ನನ್ನ ಬಳಿ ಅಭಯ ಬೇಡಿದ್ದಾಳೆ” ಎಂದು ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ತೋಡದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ.
ಆದರೆ ವಿಧಿಯ ಆಟವೇ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು! ಹುಮಾಯೂನ್ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ತಡವಾಗಿತ್ತು. ಬಹದ್ದೂರ್ ಷಾನ ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗದೆ, ತನ್ನ ಮಾನ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾಣಿ ಕರ್ಣಾವತಿ ಸಾವಿರಾರು ವೀರ ನಾರಿಯರೊಂದಿಗೆ ‘ಜೌಹರ್’ (ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ) ಮಾಡಿ ಭಸ್ಮವಾಗಿದ್ದಳು. ಹುಮಾಯೂನ್ ಚಿತ್ತೋಡವನ್ನು ತಲುಪಿ ನೋಡಿದಾಗ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಕೇವಲ ಬೂದಿಯ ರಾಶಿ.
ಆತ ಆ ಬೂದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ರಾಖಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟ ದೃಶ್ಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಾಯಕ ಮತ್ತು ಕರುಣಾಜನಕ ಪುಟ.ಹಾಗೆಯೇ, ಮಹಾನ್ ವಿಕ್ರಮಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ (ಪೋರಸ್) ಹೆಂಡತಿ, ಗ್ರೀಕ್ ವಿಜೇತ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರನಿಗೆ ರಾಖಿ ಕಳುಹಿಸಿ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಪ್ರಾಣ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿದ್ದಳು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗಲೂ, ಆ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಖಿ ಆತನನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ದರ್ಶನ : ರಕ್ಷಾಬಂಧನವು ಕೇವಲ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆಚರಣೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಸುಂದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸತ್ಯ ಅಡಗಿದೆ: * ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಧೈರ್ಯ (Psychological Security): ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ದಾರವು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ “ನನಗಾಗಿ ಒಬ್ಬರಿದ್ದಾರೆ” ಎಂಬ ಅಪಾರವಾದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತದೆ. ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಏಕಾಂಗಿತನ ಕಾಡುವ ಈ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಈ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಕ್ಯುಪ್ರೆಶರ್ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ (Spiritual & Bio-Energy): ನಮ್ಮ ಮಣಿಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಪ್ರಮುಖ ನರಮಂಡಲಗಳು (Acupressure points) ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ರೇಷ್ಮೆ ದಾರವನ್ನು ಮಣಿಕಟ್ಟಿಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟುವುದರಿಂದ ದೇಹದ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಸರಾಗಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನರಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಸಾತ್ವಿಕ ಶಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ನಂಬಿಕೆ.
ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಬದಲಾವಣೆ: ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಋತುಮಾನ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಣಿಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟುವ ದಾರ ಮತ್ತು ಹಚ್ಚುವ ತಿಲಕವು ದೇಹದಲ್ಲೂ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಧನಾತ್ಮಕ ತರಂಗಗಳನ್ನು (Positive vibrations) ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.ಎದೆ ತಟ್ಟುವ ಕರುಣಾಜನಕ ಭಾವನೆಪ್ರತಿ ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ದಿನದಂದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವುದೋ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯುವ ಯೋಧನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ತಂಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ರಾಖಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಆಕೆಯ ಮುಖ ನೆನೆದು ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಾನೆ.
“ತಂಗಿ, ನಿನಗೆ ರಾಖಿ ಕಟ್ಟಲು ನಾನು ಬರಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಈ ದೇಶವನ್ನು ಕಾಯುವ ಮೂಲಕ ನಿನ್ನನ್ನೂ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಆತನ ಸೌಂದರ್ಯಯುತ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲೋ, ಅಪಘಾತದಲ್ಲೋ ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ತಂಗಿಯರು, ಅಥವಾ ತಂಗಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅಣ್ಣಂದಿರು, ಆರತಿಯ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಖಾಲಿ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಕಣ್ಣೀರಿಡುವ ಆ ಕ್ಷಣ ಇದೆಯಲ್ಲ… ಅದು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಾಯಕ ದೃಶ್ಯ.
ರಕ್ಷಾಬಂಧನ ಎಂದರೆ ಹಬ್ಬ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರೀತಿಯ ಆಳವನ್ನು, ಬಾಂಧವ್ಯದ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಜೀವಂತ ಕಾವ್ಯ! ಈ ರೇಷ್ಮೆ ದಾರ ಇರುವವರೆಗೂ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ನಂಬಿಕೆ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಅಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.ಲೇಖನ.
